Projekti SA SKILLS prezantoi një grup koherent rezultatesh dhe produktesh të projektit në AdriBioPro2026, në kuadër të temës së konferencës T5 – Arsimi, komunikimi dhe ndërgjegjësimi publik.
Kontributet mbuluan të gjithë logjikën e ndërhyrjes së SA SKILLS: nga identifikimi i mangësive në tregun e punës dhe në kompetenca, përmes zhvillimit të instrumenteve për mësimin dhe kualifikimet ndërkufitare, deri te infrastruktura dixhitale që mbështet bashkëpunimin afatgjatë ndërmjet ofruesve të arsimit, kompanive, autoriteteve publike, institucioneve kërkimore dhe aktorëve të tjerë të ekonomisë blu.
Së bashku, katër prezantimet ofruan një pasqyrë shkencore dhe të orientuar drejt praktikës se si SA SKILLS po kontribuon në një ekosistem më të koordinuar, më të përshtatur me tregun e punës dhe të orientuar drejt së ardhmes për aftësitë blu në Adriatikun Jugor.
1. Nga mangësitë në aftësi te mësimi ndërkufitar: qasja e projektit SKILLS ndaj arsimit për ekonominë blu në Adriatikun Jugor
Lloji i prezantimit: POSTER
Autorët: Mirko Đurović, Branka Pestorić, Radoje Laušević, Mirjana Bartula
Posteri paraqiti në tërësi rrugën arsimore SKILLS, duke treguar se si të dhënat mbi nevojat e tregut të punës dhe mospërputhjet e aftësive shndërrohen në përgjigje në fushën e arsimit dhe të trajnimit.
Qasja nis me Laboratorët e Përcaktimit të Aftësive (Skills Definition Labs), konsultimet me palët e interesit, një anketë të harmonizuar dhe analizën ndërkufitare të nevojave të reja të tregut të punës. Të dhënat nxorën në pah një kërkesë të përbashkët për kompetenca teknike, aftësi dixhitale, kompetenca për qëndrueshmërinë mjedisore, menaxhim projektesh, njohuri rregullatore dhe përvojë praktike pune, si dhe një kërkesë në rritje për profile profesionale hibride që ndërthurin shkencat detare, teknologjinë e informacionit, turizmin dhe qëndrueshmërinë.
Mbi bazën e këtyre të dhënave, SA SKILLS zhvillon dhe teston module mësimore për arsimin e lartë, mësim të bazuar në punë dhe mësim të kombinuar, përmirësim të synuar të aftësive dhe rikualifikim, qasje dixhitale në përmbajtjet arsimore dhe bashkëpunim më të fortë ndërmjet industrisë dhe arsimit. Zbatimi praktik mbështetet nga Qendra e Trajnimit për Ekonominë Blu dhe Platforma Dixhitale e Klasterit të Rritjes Blu të Adriatikut.
Rezultati kryesor i paraqitur përmes posterit ishte rruga arsimore me gjashtë hapa:
Vlerësimi i nevojave → Analiza e aftësive → Zhvillimi i kurrikulës → Testimi dhe mësimi praktik → Mbështetja dixhitale dhe rrjetëzimi → Përvetësimi afatgjatë.
Kontributi tregoi se si të dhënat e tregut mund të shndërrohen në zgjidhje fleksibile të mësimit ndërkufitar që përmirësojnë përgatitjen e fuqisë punëtore, forcojnë transferimin e njohurive dhe lehtësojnë njohjen dhe qarkullimin e kompetencave të ekonomisë blu.
2. Rajonalizimi i BlueComp për Adriatikun Jugor: një kuadër kualifikimesh i bazuar në të dhëna për aftësitë e ekonomisë blu
Lloji i prezantimit: POSTER
Autorët: Radoje Laušević, Mirjana Bartula, Mirko Đurović, Branka Pestorić
Posteri i dytë paraqiti draftin e Kuadrit Blu të Kualifikimeve të Adriatikut Jugor – SA BlueComp, të zhvilluar si zbatim rajonal i qasjes evropiane BlueComp për Shqipërinë, Malin e Zi, Pulian dhe Molisen.
SA BlueComp bazohet në një zinxhir të dhënash që ndërthur nevojat e kompanive dhe të industrisë, pengesat në aftësi, profesionet e reja dhe zinxhirët e punësimit, hartëzimin e palëve të interesit sipas modelit të spirales katërfishe, sesionet e angazhimit dhe Laboratorët e Përcaktimit të Aftësive. Kuadri organizon 15 kompetenca në katër dimensione:
të kuptuarit e ekonomisë blu;
aftësitë dixhitale dhe teknologjike;
qëndrueshmëria dhe rezilienca;
inovacioni në biznes dhe qeverisja.
Një shkallë zotërimi me pesë nivele përshkruan përparimin nga ndërgjegjësimi bazë deri te performanca në nivel eksperti.
Posteri paraqiti gjithashtu shtatë profile kualifikimi për sektorët prioritarë, që mbulojnë turizmin bregdetar dhe detar, logjistikën portuale dhe transportin detar, akuakulturën dhe peshkimin, energjinë e rinovueshme detare, monitorimin dhe restaurimin mjedisor, inxhinierinë detare dhe sistemet inteligjente, si dhe të dhënat oqeanike dhe kërkimin blu.
Një demonstrim praktik u ofrua përmes programit të akredituar HELM Kotor – Zhvillimi i qëndrueshëm i industrisë së jahteve dhe kroçerave, duke treguar se si kompetencat BlueComp mund të lidhen me një program ndërkufitar me kredite ECTS që ndërthur teorinë, simulimet, vizitat në terren dhe përvojën në laborator detar.
Rezultati kryesor është drafti i një gjuhe të përbashkët rajonale të kompetencave, që synon të mbështesë transparencë, krahasueshmëri dhe përshtatshmëri më të madhe me tregun e punës të kualifikimeve të ekonomisë blu, duke respektuar sistemet kombëtare të kualifikimeve. Palët e interesit u ftuan të kontribuojnë në vlerësimin e mëtejshëm të tij përmes konsultimit publik.
3. Kapërcimi i mangësive në aftësitë e ekonomisë blu në Adriatikun Jugor: të dhëna krahasuese nga Mali i Zi, Shqipëria dhe Italia
Lloji i prezantimit: GOJOR
Autorët: Ivana Ognjanović, Radoje Laušević, Mirjana Bartula, Mirko Đurović
Ky prezantim gojor u përqendrua te të dhënat krahasuese mbi të cilat mbështetet përgjigjja e SA SKILLS ndaj mangësive në aftësitë e ekonomisë blu.
Analiza u bazua në tetë Laboratorë të Përcaktimit të Aftësive dhe një anketë shumëgjuhëshe të harmonizuar me pjesëmarrjen e kompanive, institucioneve dhe aktorëve të tjerë të ekonomisë blu. U shqyrtuan kërkesa për trajnim, nevojat për rikualifikim, përshtatshmëria e programeve ekzistuese arsimore, aftësitë kritike për 5–10 vitet e ardhshme dhe gatishmëria e organizatave për kërkesat e ardhshme të sektorit.
Rezultatet treguan një kërkesë të gjerë rajonale për trajnim shtesë dhe rikualifikim, duke nxjerrë në pah njëkohësisht dallime ndërmjet vendeve dhe sektorëve. Mali i Zi raportoi vlerësime relativisht më të larta për ofertën arsimore në ndërtimin e anijeve, riparimin e anijeve dhe transportin detar, ndërsa Shqipëria regjistroi vlerësime më të larta në fushën e burimeve të gjalla detare. Menaxhimi mjedisor doli si një kompetencë e ardhshme veçanërisht e rëndësishme në Shqipëri, ndërsa menaxhimi i projekteve, inovacioni dhe kërkimi e zhvillimi treguan rëndësi të ngjashme në Mal të Zi dhe në Itali.
Në të tria vendet mbetej një hendek i përbashkët ndërmjet arsimit formal dhe përvojës praktike, teknologjive të reja dhe nevojave të industrisë.
Për rrjedhojë, studimi mbështet zhvillimin e kurrikulave të përbashkëta, mësimit të kombinuar dhe të bazuar në punë, skemave të synuara të rikualifikimit dhe bashkëpunimit më të fortë ndërmjet ofruesve të arsimit, kompanive dhe autoriteteve publike.
4. Nga aftësitë blu te rritja blu: Platforma Dixhitale e Klasterit të Rritjes Blu të Adriatikut për njohuri, mësim dhe inovacion ndërkufitar
Lloji i prezantimit: GOJOR
Autorët: Radoje Laušević, Stefan Planić, Mirko Đurović, Mirjana Bartula
Kontributi i katërt paraqiti Platformën Dixhitale të Klasterit të Rritjes Blu të Adriatikut si infrastrukturën dixhitale që mbështet bashkëpunimin ndërkufitar afatgjatë, shkëmbimin e njohurive, arsimin dhe inovacionin.
Platforma i përgjigjet fragmentimit ndërmjet universiteteve, institucioneve kërkimore, autoriteteve publike, bizneseve, shoqërisë civile, profesionistëve dhe nxënësve, duke krijuar një mjedis dixhital të përbashkët për ndërveprim të vazhdueshëm ndërkufitar.
Platforma integron katër module:
eCommunication – profile profesionale, rrjetëzim, mesazhe, lajme dhe evente;
eDocuments – depo e kërkueshme për produktet e projektit dhe burimet e njohurive;
eLearning – kurse, mësime, vlerësime dhe mësim bashkëpunues;
eCommerce – dukshmëri për NVM-të, produktet, shërbimet dhe mundësitë e bashkëpunimit.
Prezantimi tregoi se platforma ka kaluar tashmë nga zhvillimi teknik në përdorim praktik. Ajo mbështeti Shkollën Verore HELM Kotor, duke përfshirë regjistrimin dhe orientimin e studentëve, qasjen në kurse, forumet, vlerësimet dhe 53 mësime, dhe synon të shërbejë si shtylla dixhitale për Masterin e Nivelit të Parë ndërkufitar dhe për rrugë të tjera mësimore në të ardhmen.
Rezultati i saj kryesor është kalimi nga veprimtari të izoluara projekti drejt një ekosistemi të ekonomisë blu të ndërlidhur, të ripërdorshëm dhe të qëndrueshëm, që ofron një pikë të vetme hyrjeje për njohuri, mundësi mësimi, profile të palëve të interesit, rrjetëzim, dukshmëri të NVM-ve dhe bashkëpunim të ardhshëm.
Një rrugë e vetme e integruar SA SKILLS
Të marra së bashku, kontributet në AdriBioPro2026 ilustruan një ecuri koherente:
Të dhëna për aftësitë → kuadër kualifikimesh → zgjidhje mësimore → trajnim praktik → bashkëpunim dixhital → përvetësim afatgjatë
Analiza krahasuese e aftësive ofron bazën e të dhënave. Rruga arsimore SKILLS i shndërron këto të dhëna në përgjigje mësimore. SA BlueComp ofron një kuadër të përbashkët për përshkrimin dhe krahasimin e kompetencave dhe kualifikimeve. Platforma Dixhitale e Klasterit të Rritjes Blu të Adriatikut ofron mjedisin dixhital përmes të cilit njohuritë, mësimi dhe bashkëpunimi mund të vazhdojnë përtej kufijve.
Mesazhi i përgjithshëm i paraqitur në AdriBioPro2026 ishte se ekonomia blu e Adriatikut Jugor kërkon më shumë se kurse individuale trajnimi apo veprime të izoluara projekti. Ajo kërkon një sistem të ndërlidhur që bashkon të dhënat e tregut të punës, zhvillimin e kompetencave, arsimin, mësimin praktik, bashkëpunimin dixhital dhe njohjen ndërkufitare.
Referencat
Đurović, M., Pestorić, B., Laušević, R., & Bartula, M. Nga mangësitë në aftësi te mësimi ndërkufitar: qasja e projektit SKILLS ndaj arsimit për ekonominë blu në Adriatikun Jugor. Prezantim me poster, AdriBioPro2026.
Laušević, R., Bartula, M., Đurović, M., & Pestorić, B. Rajonalizimi i BlueComp për Adriatikun Jugor: një kuadër kualifikimesh i bazuar në të dhëna për aftësitë e ekonomisë blu. Prezantim me poster, AdriBioPro2026.
Ognjanović, I., Laušević, R., Bartula, M., & Đurović, M. Kapërcimi i mangësive në aftësitë e ekonomisë blu në Adriatikun Jugor: të dhëna krahasuese nga Mali i Zi, Shqipëria dhe Italia. Prezantim gojor, AdriBioPro2026.
Laušević, R., Planić, S., Đurović, M., & Bartula, M. Nga aftësitë blu te rritja blu: Platforma Dixhitale e Klasterit të Rritjes Blu të Adriatikut për njohuri, mësim dhe inovacion ndërkufitar. Prezantim gojor, AdriBioPro2026.