Paneli i Diskutimit të Nivelit të Lartë “Përmirësimi i disponueshmërisë së aftësive për ekonominë blu të Adriatikut Jugor” u zhvillua më 23 shtator 2026 në Hyatt Regency Kotor Bay Resort, si pjesë e Konferencës ndërkombëtare AdriBioPro2026.

I moderuar nga Dr. Radoje Laušević, Instituti i Biologjisë Detare, Universiteti i Malit të Zi, paneli u përqendrua në një nga sfidat qendrore për të ardhmen e ekonomisë blu rajonale: si të sigurohet disponueshmëria e njerëzve të kualifikuar me kompetenca që u përgjigjen nevojave teknologjike, mjedisore dhe të tregut të punës, të cilat ndryshojnë me shpejtësi.

Diskutimi u ndërtua mbi qasjen e SA SKILLS për lidhjen e nevojave të tregut të punës, arsimit dhe formimit, kornizave të kualifikimeve, të nxënit praktik dhe bashkëpunimit ndërkufitar, duke i lidhur rezultatet e projektit me kornizat më të gjera të politikave të BE-së dhe makrorajonale, veçanërisht me Shtyllën 1 të EUSAIR – Ekonomia blu e qëndrueshme.

Nga politika makrorajonale te zhvillimi praktik i aftësive

Shtatë këndvështrime plotësuese krijuan një rrugë koherente diskutimi – nga kornizat e politikave dhe të Programit te arsimi, rrjetëzimi, instrumentet e formimit, kualifikimet dhe zbatimi praktik.

Michael Chatziefstathiou, Koordinator i Shtyllës 1 të EUSAIR – Ekonomia blu e qëndrueshme, trajtoi potencialin për kapitalizimin e rezultateve të SA SKILLS në nivelin më të gjerë adriatiko-jonian dhe për lidhjen e zhvillimit të aftësive blu me politikat më të gjera të BE-së për inovacionin, punësimin dhe ekonominë blu. Diskutimi theksoi rëndësinë e sigurimit që mjetet, modelet e të nxënit dhe mekanizmat e qeverisjes së SKILLS të mund të kontribuojnë edhe përtej kohëzgjatjes së një projekti të vetëm.

Antonio Agrosi, në përfaqësim të Rajonit të Pulias dhe të Strukturës së Menaxhimit të Interreg IPA South Adriatic, u përqendrua në mënyrën se si bashkëpunimi ndërkufitar mund të përmirësojë rrugët drejt punësimit të qëndrueshëm dhe lëvizshmërisë së fuqisë punëtore, si dhe se si investimet e Programit në arsim, inovacion dhe zhvillim biznesi mund të lidhen më ngushtë me kërkesën reale të tregut të punës.

Duke kaluar nga politikat te arsimi, Prof. Danilo Nikolić, Fakulteti i Studimeve Detare, Universiteti i Malit të Zi, prezantoi rolin e Moduleve të të Nxënit në Arsimin e Lartë në adresimin e mangësive të identifikuara në aftësi. Vëmendje e veçantë iu kushtua të nxënit praktik, të bazuar në punë dhe ndërkufitar, si dhe nevojës që arsimi i lartë të bëhet më fleksibël dhe më i lidhur ngushtë me sektorët e ekonomisë blu që zhvillohen me shpejtësi.

Ndërtimi i një ekosistemi të ndërlidhur të ekonomisë blu

Miško Rađenović, Drejtor i Adriatic Blue Growth Cluster, trajtoi nevojën për një ekosistem të përhershëm ndërkufitar, të aftë të lidhë kompanitë, universitetet, institucionet kërkimore, autoritetet publike dhe ofruesit e formimit.

Adriatic Blue Growth Cluster u prezantua si një instrument për shndërrimin e nevojave të identifikuara për aftësi në mundësi për formim, inovacion, shkëmbim njohurish, rrjetëzim dhe ngritje kapacitetesh, duke mbështetur njëkohësisht qëndrueshmërinë afatgjatë dhe kapitalizimin e rezultateve të SA SKILLS.

Valeria Patruno, ARTI Puglia / Rajoni i Pulias, u përqendrua në skemën e “vauçerëve sipas kërkesës”.

Ky instrument pasqyron nevojën për mekanizma më fleksibëlë arsimi dhe formimi, që mund të reagojnë shpejt kur kompanitë dhe punëtorët identifikojnë nevoja të reja për kompetenca. Kjo fleksibilitet është veçanërisht e rëndësishme për NVM-të dhe për sektorët e ekonomisë blu që po përjetojnë ndryshime të shpejta teknologjike dhe organizative.

Një gjuhë e përbashkët për kompetencat blu

Një pjesë e rëndësishme e diskutimit lidhej me nevojën për transparencë dhe krahasueshmëri më të madhe të kualifikimeve dhe kompetencave në të gjithë Adriatikun Jugor.

Dr. Leida Matja, Zëvendëskryetare e Autoritetit Shqiptar të Konkurrencës, trajtoi Kornizën e Kualifikimeve Blu të Adriatikut Jugor – SA BlueComp.

SA BlueComp synon të ofrojë një referencë të përbashkët për të kuptuar se çfarë dinë dhe çfarë mund të bëjnë njerëzit, çfarë kërkojnë punëdhënësit dhe si mund të përgjigjen arsimi dhe formimi. Një kornizë e përbashkët mund të mbështesë programe arsimore më të përshtatura me tregun, të përmirësojë kuptimin e kompetencave nga punëdhënësit, të ndihmojë autoritetet publike të identifikojnë mangësitë në aftësi dhe të lehtësojë dukshmërinë dhe transferueshmërinë e kompetencave profesionale përtej kufijve.

Logjika e propozuar krijon një urë praktike:

NEVOJAT E TREGUT TË PUNËS → KOMPETENCAT → KUALIFIKIMET → ARSIMI DHE FORMIMI → PUNËSIMI.

Nga kornizat te zbatimi praktik

Raundi i parë u përmbyll me Dr. Mirko Đurović, Drejtor i Institutit të Biologjisë Detare, Universiteti i Malit të Zi, i cili prezantoi rolin e Qendrës së Formimit për Ekonominë Blu në Kotor.

Qendra ofron infrastrukturë për formim praktik që mund ta lidhë arsimin dhe formimin me vende reale pune, teknologji, punëdhënës dhe sfida të ekonomisë blu. Potenciali i saj shtrihet te formimi praktik, përmirësimi dhe rikualifikimi i aftësive, certifikimi, të nxënit gjatë gjithë jetës dhe programet e ardhshme ndërkufitare të formimit.

Të marra së bashku, shtatë ndërhyrjet ndoqën një progresion të qartë:

Politika → Programi → Arsimi → Ekosistemi → Instrumentet fleksibël → Kualifikimet → Zbatimi praktik.

Kjo pasqyron ambicien më të gjerë të SA SKILLS për të kaluar nga aktivitetet individuale drejt një ekosistemi rajonal të ndërlidhur të aftësive.

Përfshirja e publikut në diskutim

Formati i panelit përfshiu gjithashtu një komponent ndërveprues me anë të Mentimeter, duke u mundësuar pjesëmarrësve të konferencës të ndanin këndvështrimet e tyre për të ardhmen e aftësive në ekonominë blu.

Pyetjet trajtuan çështje si:

  • pengesat kryesore për disponueshmërinë e aftësive të duhura për ekonominë blu;

  • kompetencat prioritare për arsimin dhe formimin e ardhshëm;

  • rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar;

  • cilët aktorë duhet të marrin rolin më të fortë në mbylljen e mangësive në aftësi;

  • dhe cili veprim i vetëm mund të bënte ndryshimin më të madh gjatë tre viteve të ardhshme.

Kjo qasje ndërvepruese përforcoi një nga mesazhet qendrore të sesionit: mangësitë në aftësi nuk janë thjesht një problem i arsimit, por një sfidë sistemike që kërkon veprim të koordinuar nga ofruesit e arsimit, punëdhënësit, institucionet kërkimore, autoritetet publike dhe strukturat e bashkëpunimit ndërkufitar.

Drejt një ekosistemi koherent të aftësive blu në Adriatikun Jugor

Disa mesazhe strategjike formësuan përfundimet e panelit.

Sistemet e arsimit dhe formimit duhet të bëhen më fleksibël, duke mundësuar reagime më të shpejta ndaj ndryshimeve teknologjike dhe nevojave të reja të tregut të punës. Të nxënit praktik dhe i bazuar në punë duhet të forcohet. Kompetencat duhet të bëhen më transparente dhe më të krahasueshme përtej kufijve. Dhe bashkëpunimi ndërmjet institucioneve arsimore, kërkimore, të biznesit dhe publike duhet të bëhet një tipar i përhershëm i ekosistemit rajonal të ekonomisë blu.

Paneli theksoi gjithashtu rëndësinë e të shikuarit përtej projekteve individuale dhe të kapitalizimit të rezultateve të SA SKILLS përmes EUSAIR, Interreg, arsimit të lartë, Adriatic Blue Growth Cluster, instrumenteve fleksibël të formimit, SA BlueComp dhe Qendrës së Formimit për Ekonominë Blu.

Mesazhi i përgjithshëm mund të përmblidhet në një fjali:

Një ekonomi blu konkurruese e Adriatikut Jugor kërkon jo vetëm aftësitë e duhura, por edhe një sistem të ndërlidhur, të aftë t’i identifikojë, zhvillojë, njohë dhe përditësojë vazhdimisht këto aftësi përtej kufijve.